Te gespannen bekkenbodem? Symptomen en behandeling

Moet je vaak plassen, lukt het niet goed om je blaas leeg te plassen, heb je moeite met de ontlasting of pijn tijdens het vrijen? Dan denk je misschien niet direct aan je bekkenbodem. Toch kan een te gespannen bekkenbodem een rol spelen bij dit soort klachten.

Bij bekkenbodemproblemen wordt vaak gedacht aan een te slappe bekkenbodem die sterker moet worden. Maar een bekkenbodem kan juist ook te actief of te gespannen zijn. In dat geval is nóg meer aanspannen niet altijd de oplossing. Het leren herkennen en ontspannen van de bekkenbodem kan dan juist belangrijk zijn.

In dit artikel lees je wat een overactieve bekkenbodem is, welke symptomen kunnen voorkomen, mogelijke oorzaken en wat je zelf en samen met een bekkenfysiotherapeut kunt doen.

Wat is de bekkenbodem?

De bekkenbodem bestaat uit spieren en bindweefsel onder in het bekken. Je kunt de bekkenbodem enigszins vergelijken met een hangmat die de organen in het bekken ondersteunt.

De bekkenbodem speelt onder andere een rol bij:

het ophouden van urine en ontlasting;
het plassen en ontlasten;
seksuele functies;
ondersteuning van de organen in het bekken;
het opvangen van druk bij bijvoorbeeld hoesten, tillen en sporten;
de samenwerking tussen buik, bekken en ademhaling.

Een goed functionerende bekkenbodem moet daarom niet alleen voldoende kracht kunnen leveren. De spieren moeten op het juiste moment kunnen aanspannen én weer ontspannen.

Wat is een te gespannen of overactieve bekkenbodem?

Bij een te gespannen bekkenbodem, ook wel een overactieve bekkenbodem genoemd, is er te veel activiteit in de bekkenbodemspieren of lukt het onvoldoende om deze spieren los te laten wanneer dat nodig is.

Je kunt het vergelijken met iemand die onbewust voortdurend zijn schouders optrekt. De spieren zijn niet per definitie sterk, maar worden te veel of op het verkeerde moment aangespannen.

Bij de bekkenbodem kan dit problemen geven bij bijvoorbeeld plassen, ontlasten, vrijen of sporten.

Het lastige is dat je deze spanning zelf niet altijd voelt. Sommige mensen merken vooral de gevolgen ervan en lopen langere tijd met klachten zonder te weten dat de bekkenbodem hierbij mogelijk een rol speelt.

Symptomen van een te gespannen bekkenbodem

Een overactieve bekkenbodem kan verschillende klachten geven. Welke symptomen iemand ervaart verschilt sterk.

Vaak moeten plassen

Een verhoogde activiteit van de bekkenbodem kan samengaan met veel aandrang om te plassen. Je hebt dan bijvoorbeeld regelmatig het gevoel dat je naar het toilet moet, ook wanneer de blaas nog niet erg vol is.

Moeite met uitplassen

Om goed te kunnen plassen moet de bekkenbodem kunnen ontspannen. Wanneer dat onvoldoende lukt, kan de urinestraal moeilijk op gang komen of onderbroken zijn.

Ook kun je na het plassen het gevoel houden dat de blaas nog niet helemaal leeg is.

Moeite met de ontlasting

Ook bij de stoelgang moet de bekkenbodem kunnen ontspannen. Wanneer dit niet goed gebeurt, kan het legen van de darm moeilijker verlopen.

Je kunt daardoor bijvoorbeeld veel moeten persen of het gevoel hebben dat de ontlasting niet volledig komt.

Pijn tijdens of na het vrijen

Een verhoogde spanning van de bekkenbodem kan een rol spelen bij pijn tijdens of na het vrijen.

Bij vrouwen kan de pijn bijvoorbeeld optreden bij het binnengaan, dieper tijdens het vrijen of nog enige tijd daarna. Ook het inbrengen van een tampon of menstruatiecup kan gevoelig of pijnlijk zijn.

Pijn in of rondom het bekken

Een overactieve bekkenbodem kan samengaan met pijn of een gespannen gevoel in bijvoorbeeld:

de onderbuik;
het bekken;
rondom het schaambeen;
de vagina of anus;
het stuitje;
de liezen;
de onderrug.

Deze klachten betekenen niet automatisch dat de bekkenbodem de oorzaak is. Juist daarom is goed onderzoek belangrijk.

Hoe ontstaat een gespannen bekkenbodem?

Er is meestal niet één duidelijke oorzaak. Vaak spelen verschillende factoren tegelijkertijd een rol.

Stress en spanning

Bij stress kunnen we onbewust spieren aanspannen. Dat gebeurt bijvoorbeeld in de nek en schouders, maar kan ook in de buik en bekkenbodem gebeuren.

Wanneer dit regelmatig gebeurt, kan het moeilijker worden om spanning weer volledig los te laten.

Pijn

Pijn kan ervoor zorgen dat het lichaam zich beschermt door spieren aan te spannen.

Bij pijn in of rondom het bekken of tijdens het vrijen kan de bekkenbodem hierop reageren met extra spierspanning. Zo kan een patroon ontstaan waarbij pijn en aanspanning elkaar beïnvloeden.

Zwangerschap en bevalling

Tijdens de zwangerschap en bevalling verandert de belasting van het bekken en de bekkenbodem aanzienlijk.

Na een bevalling moet de functie van de bekkenbodem zich herstellen. Sommige vrouwen hebben vooral moeite met kracht en controle, terwijl bij anderen juist onvoldoende ontspanning een rol kan spelen.

→ Lees meer over bekkenpijn tijdens de zwangerschap.

Operaties of letsel

Een operatie in het buik- of bekkengebied, littekenweefsel of eerder letsel kan invloed hebben op hoe iemand beweegt en de bekkenbodem gebruikt.

Veel aanspannen tijdens sporten

Tijdens krachttraining en andere intensieve sporten kan de druk in de buik flink toenemen en moet de bekkenbodem daarop reageren.

Dat is op zichzelf normaal. Maar wanneer je voortdurend sterk aanspant, je adem inhoudt en onvoldoende ontspant tussen inspanningen door, kan dit bij sommige mensen bijdragen aan klachten.

→ Heb je tijdens het sporten last van urineverlies? Lees meer over urineverlies bij sporten.

Een sterke bekkenbodem is niet altijd een goede bekkenbodem

Dit is een belangrijk misverstand.

Bij bekkenbodemklachten wordt al snel gedacht:

“Ik moet mijn bekkenbodem trainen.”

Maar zomaar méér gaan aanspannen is niet altijd verstandig.

Een goed functionerende bekkenbodem moet:

voldoende kracht kunnen leveren;
op het juiste moment aanspannen;
spanning kunnen doseren;
goed samenwerken met ademhaling en beweging;
daarna weer kunnen ontspannen.

Een bekkenbodem kan bovendien tegelijkertijd gespannen én onvoldoende sterk of belastbaar zijn. Een spier die voortdurend actief is, functioneert namelijk niet automatisch goed.

Wanneer het probleem juist onvoldoende ontspanning of coördinatie is, kan alleen maar meer aanspannen de klachten soms in stand houden.

Daarom is het belangrijk eerst te weten hoe jouw bekkenbodem functioneert.

Hoe weet je of je bekkenbodem te gespannen is?

Dat is zelf niet altijd eenvoudig vast te stellen.

Klachten zoals vaak plassen, pijn bij het vrijen, moeite met ontlasting of pijn rondom het bekken kunnen verschillende oorzaken hebben. Een overactieve bekkenbodem is één mogelijke verklaring, maar zeker niet de enige.

Een bekkenfysiotherapeut kijkt daarom niet alleen naar de bekkenbodem zelf, maar onder andere naar:

het ontstaan en verloop van de klachten;
plassen en ontlasting;
eventuele seksuele klachten;
zwangerschap en bevalling;
ademhaling;
houding en bewegen;
belasting tijdens werk en sport;
het vermogen om de bekkenbodem aan te spannen én te ontspannen.

Op basis daarvan kan worden beoordeeld of de bekkenbodem waarschijnlijk een rol speelt en welke aanpak daarbij past.

Hoe kun je een gespannen bekkenbodem ontspannen?

Dit is een belangrijke zoekvraag en tegelijkertijd eentje waarbij we voorzichtig moeten zijn met algemene oefeningen.

Een gespannen bekkenbodem ontspannen betekent namelijk niet simpelweg proberen de spieren de hele dag bewust 'los te laten'.

Het gaat vooral om het opnieuw leren herkennen en reguleren van spanning.

Algemene aandachtspunten zijn:

trek niet voortdurend bewust je buik of bekkenbodem in;
probeer tijdens inspanning niet steeds je adem vast te houden;
neem voldoende tijd op het toilet;
probeer tijdens het plassen niet te persen;
let erop of je onbewust veel spanning vasthoudt in buik, billen en bekkenbodem;
blijf voldoende bewegen;
oefen rustig ademen richting buik en flanken.

Heb je klachten, ga dan niet zomaar veel extra bekkenbodemoefeningen doen. Het is belangrijk om eerst te weten waarom de bekkenbodem gespannen is en of onvoldoende ontspanning daadwerkelijk het probleem is.

Wat doet een bekkenfysiotherapeut bij een gespannen bekkenbodem?

De behandeling hangt af van de klachten en wat tijdens het onderzoek naar voren komt.

Het doel is dus niet automatisch om de bekkenbodem sterker te maken. Bij een overactieve bekkenbodem kan juist het verbeteren van ontspanning, controle en coördinatie centraal staan.

Uitleg en bewustwording

Veel mensen voelen niet goed wanneer ze hun bekkenbodem aanspannen. Leren herkennen wat er gebeurt kan daarom een belangrijke eerste stap zijn.

Ademhaling en ontspanning

De ademhaling en bekkenbodem werken met elkaar samen. Ademhalings- en ontspanningsoefeningen kunnen worden gebruikt om beter te leren voelen wanneer de bekkenbodem aanspant en ontspant.

Leren aanspannen én loslaten

Het doel is niet een permanent ontspannen bekkenbodem.

Je wilt een bekkenbodem die kan reageren op wat er gevraagd wordt: aanspannen wanneer belasting daarom vraagt en weer ontspannen wanneer dat mogelijk en nodig is.

Toiletgedrag

Bij problemen met plassen of ontlasting kan worden gekeken naar toiletgewoonten, houding en de manier waarop druk wordt opgebouwd.

Bewegen en sporten

Wanneer klachten vooral tijdens sport optreden, kan worden gekeken naar ademhaling, drukopbouw, techniek en de belasting die de bekkenbodem moet verwerken.

De behandeling wordt altijd afgestemd op de individuele situatie.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Een afspraak met een bekkenfysiotherapeut kan zinvol zijn wanneer je langere tijd last hebt van bijvoorbeeld:

vaak of plotseling moeten plassen;
moeite met uitplassen;
problemen met ontlasting;
pijn tijdens of na het vrijen;
pijn bij het inbrengen van een tampon;
pijn in of rondom het bekken of stuitje;
bekkenbodemklachten tijdens of na de zwangerschap;
klachten tijdens sporten.

Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Bij nieuwe, hevige, onverklaarde of snel toenemende klachten is het daarom verstandig om contact op te nemen met de huisarts.

Bekkenfysiotherapie bij Fysiotherapie Graft-De Rijp

Binnen Fysiotherapie Graft-De Rijp wordt de begeleiding bij bekkenbodemklachten verzorgd door Nynke Hendriks, fysiotherapeut en MSc bekkenfysiotherapeut i.o.

Nynke kijkt niet alleen naar waar je klachten ervaart, maar ook naar factoren die de klachten mogelijk veroorzaken of in stand houden. Daarbij kan onder andere worden gekeken naar de functie van de bekkenbodem, ademhaling, bewegen, belasting, toiletgedrag en herstel na zwangerschap of bevalling.

Van daaruit wordt samen bepaald welke behandeling bij jouw situatie past.

→ Lees meer over bekkenfysiotherapie in De Rijp.

Veelgestelde vragen over een gespannen bekkenbodem

Hoe voelt een gespannen bekkenbodem?

Dat verschilt. Je kunt bijvoorbeeld een drukkend, pijnlijk, branderig of gespannen gevoel ervaren. Sommige mensen voelen de spanning zelf nauwelijks en merken vooral klachten tijdens plassen, ontlasting, vrijen of bewegen.

Kan stress een gespannen bekkenbodem veroorzaken?

Stress kan invloed hebben op spierspanning en daarmee ook op de bekkenbodem. Vaak is stress echter niet de enige factor en spelen meerdere factoren een rol.

Kan een gespannen bekkenbodem ervoor zorgen dat je vaak moet plassen?

Een overactieve bekkenbodem kan samengaan met aandrang en vaker moeten plassen. Omdat vaak plassen verschillende oorzaken kan hebben, is onderzoek verstandig wanneer de klachten blijven bestaan.

Moet ik bekkenbodemoefeningen doen bij een gespannen bekkenbodem?

Niet automatisch. Wanneer onvoldoende ontspanning een rol speelt, is alleen maar méér aanspannen niet altijd de juiste aanpak. Eerst moet duidelijk worden hoe jouw bekkenbodem functioneert.

Komt een overactieve bekkenbodem alleen bij vrouwen voor?

Nee. Ook mannen kunnen een overactieve bekkenbodem hebben en klachten ervaren rondom plassen, ontlasting, pijn of seksualiteit.

Kan een bekkenbodem tegelijkertijd gespannen en zwak zijn?

Ja. Veel spierspanning betekent niet automatisch dat een spier goed functioneert. Er kunnen tegelijkertijd problemen bestaan met ontspanning, coördinatie, uithoudingsvermogen of kracht.

Herken je klachten van een gespannen bekkenbodem?

Een te gespannen of overactieve bekkenbodem wordt niet altijd direct herkend. Het belangrijkste om te onthouden is dat een goed functionerende bekkenbodem niet simpelweg 'sterk' of 'zwak' is. Goed kunnen aanspannen én ontspannen is essentieel.

Heb je al langere tijd last van plasproblemen, moeite met ontlasting, pijn bij het vrijen of andere klachten rondom het bekken? Dan kan onderzoek helpen om duidelijk te krijgen of de bekkenbodem hierbij een rol speelt.

Woon je in De Rijp, Graft, Beemster, Schermerhorn of omgeving?

Neem contact op met Fysiotherapie Graft-De Rijp voor een afspraak bij Nynke.

Te gespannen bekkenbodem? Symptomen & behandeling | De Rijp